स्नेहन
औषधी तेलाचा वापर, अंतर्गत किंवा बाहेरून, स्नेहन (ओलेशन) म्हणतात. स्नेहन म्हणजे औषधी चरबीचे प्रशासन किंवा विशिष्ट कालावधीसाठी त्वचेवर तेलाची मालिश करणे. आयुर्वेदिक ग्रंथांमध्ये स्नेहन उपचाराच्या अनेक पद्धती वर्णन केल्या आहेत. ओलेशनच्या वापरामुळे रोगी दोषांची अस्पष्टता आणि कोमलता दिसून येते, जे सहजपणे काढता येण्याजोगे बनतात आणि जिथे त्यांचा व्यवसाय अवांछित आणि अवांछित आहे त्या ठिकाणाहून हलण्यास तयार होतो.
विरेचन
विरेचनाची आयुर्वेदिक चिकित्सा ही पंचकर्मातील पाच पवित्र उपचारांपैकी एक आहे, जी मनाला तसेच शरीराला आतून बरे आणि शुद्ध करू शकते. 'विरेचन' हा शब्द शुद्धीकरण किंवा शरीरात शुद्धीकरणास प्रवृत्त करणार्या कोणत्याही पदार्थाचा संदर्भ देतो. विरेचन ही एक नियंत्रित प्रक्रिया आहे जी शरीरातील सर्व अमा किंवा विषारी द्रव्ये एकत्र करते, त्यांना लहान आतड्यात केंद्रित करते आणि काढून टाकते. हे शरीराला पित्त दोष आणि त्याच्या विषारी रोग-उद्भवणाऱ्या लक्षणांपासून मुक्त स्थितीत पोहोचण्यास मदत करते. .
रक्तमोक्षण
रक्तमोक्षण ही रक्त शुद्धीकरण आणि शुद्धीकरण चिकित्सा आहे. रक्तमोक्षन हा शब्द रक्त म्हणजे रक्त आणि मोक्षन म्हणजे पाने या दोन शब्दांपासून बनला आहे. अशा प्रकारे रक्तमोक्षण म्हणजे रक्त बाहेर पडू देणे.
स्वेदान
स्वेदान ही आयुर्वेदिक पंचकर्म युनिट्समध्ये केली जाणारी एक सामान्य प्रक्रिया आहे . पॅसिव्ह बॉडी हीट थेरपी, जी सर्वांग स्वीडानासारखी आहे, प्रणालीगत हेमोडायनामिक बदल घडवून आणण्यासाठी ओळखली जाते. सर्वांग स्वीडाना सत्रांनंतर संभाव्य हेमोडायनामिक बदल शोधण्यासाठी अशा अभ्यासांची आवश्यकता असते . आयुर्वेदिक रूग्णालयात पंचकर्म सेटिंगमध्ये नियमितपणे सर्वांग स्वेदान घेत असलेल्या रूग्णांमध्ये हेमोडायनामिक बदल पाहण्यासाठी निरीक्षणात्मक अभ्यासाची योजना करण्यात आली होती .
बस्ती
आयुर्वेदातील बस्ती उपचाराचे महत्त्व लोकांना समजण्यास मदत करण्यासाठी हा लेख आहे. आयुर्वेदातील बस्ती हे मुख्य उपचारांपैकी एक मानले जाते, आपण याला सर्व आयुर्वेद उपचारांचा राजा देखील म्हणू शकतो. अनेकदा आमच्या क्लिनिकल प्रॅक्टिसमध्ये बस्तीचे परिणाम पाहून आम्ही थक्क होतो.पंचकर्माच्या सर्व मुख्य पाच प्रक्रियेपैकी बस्ती ही सर्वात शक्तिशाली आहे . चरक, तसेच इतर अनेक आयुर्वेदिक विद्वानांनी एकमताने बस्तीच्या वैशिष्ट्यांची प्रशंसा केली आहे. बस्ती सर्व आयुर्वेदिक उपचारांच्या निम्म्या बरोबर असल्याचे म्हटले जाते.
योगा
आयुर्वेद योग हा मुळात तुमच्या दोषांना संतुलित करण्यासाठी सानुकूलित योग वर्ग आहे. संस्कृतमध्ये दोषा या शब्दाचा अर्थ जे असंतुलित होते , याचा अर्थ असा होतो की तुम्ही योगासने, श्वासोच्छ्वास आणि ध्यान व्यायाम करता ज्यामुळे तुमची मानसिक स्थिती आणि शारीरिक संरचनेला फायदा होईल. आयुर्वेद ही एक जीवनशैली आहे आणि काही जीवनशैलीच्या सवयींमुळे तुम्हाला अधिक संतुलन जाणवेल. तुम्ही फक्त निवडा आणि प्रयत्न करा.
वामन
वामन हे आयुर्वेदातील पंचकर्माच्या पाच उपचारांपैकी एक आहे. वामन म्हणजे उपचारात्मक उलट्या जो एक औषधी इमेसिस आहे. हा उपचार वाढलेल्या कफ दोषासाठी केला जातो, जो मुख्यतः श्वसन आणि जठरोगविषयक मार्गातून विषारी पदार्थ काढून टाकतो. ही थेरपी प्रतिबंधात्मक आणि उपचारात्मक हेतूंसाठी केली जाते. आयुर्वेद मानतो की दोषांच्या वाढीवर वेगवेगळ्या ऋतूंचा मोठा प्रभाव असतो, उदा: हेमंत (वसंत ऋतु) मध्ये कफ, शारदा (हिवाळा) ऋतूतील पित्त आणि ग्रीष्म (उन्हाळा) हंगामात वात.
नस्य
नस्य उपचार म्हणजे आयुर्वेदिक थेरपी ज्यामध्ये हर्बल तेले, रस किंवा पावडर अनुनासिक मार्गाने टाकणे समाविष्ट असते. या उपचारामुळे कान, नाक आणि घसा या विकारांवर फायदा होतो. Nasya अनुनासिक रस्ता वंगण घालण्यास मदत करते, श्लेष्मल त्वचा आणि सायनस साफ करते, आवाज, मानसिक स्पष्टता आणि दृष्टी सुधारते. आयुर्वेदात असे मानले जाते की नाक हा आपल्या मेंदूचा मार्ग आहे. म्हणून नस्य कर्म केल्याने बुद्धी आणि स्मरणशक्ती सुधारते.
शिरोधारा
शिरोधारा दोन संस्कृत शब्द शिरो (डोके) आणि धारा (प्रवाह) पासून आले आहे. हे एक आयुर्वेदिक उपचार तंत्र आहे ज्यामध्ये कोणीतरी द्रव - सहसा तेल, दूध, ताक किंवा पाणी - तुमच्या कपाळावर ओतणे समाविष्ट असते. हे सहसा शरीर, टाळू किंवा डोक्याच्या मसाजसह एकत्र केले जाते.आयुर्वेद हा एक समग्र आरोग्य दृष्टीकोन आहे ज्याचा उगम भारतात हजारो वर्षांपूर्वी झाला. हे तुमच्या शरीरातील जीवन शक्तींचे पुनर्संतुलन करण्यावर लक्ष केंद्रित करते, ज्याला दोष म्हणतात.
अग्निकर्म
वेदनामुक्त जीवनाची प्रत्येक व्यक्तीची इच्छा असते, परंतु वेदना अपरिहार्य असते आणि त्याचे प्रभावी व्यवस्थापन नेहमीच आव्हानात्मक राहिले आहे. वेदना तीव्र किंवा जुनाट असू शकतात आणि स्नायू, अस्थिबंधन, कंडरा, हाडे, सांधे इत्यादींपासून उद्भवू शकतात. स्पॉन्डिलायटिस किंवा ऑस्टियोआर्थरायटिस सारख्या वेदना कारणीभूत असणारी विशिष्ट स्थिती असू शकते. या सर्व प्रकारच्या वेदनांवर अग्निकर्म उपचारात उपाय आहे.
निर्वात चिकित्सा
आयुर्वेदाचा असा विश्वास आहे की आपल्या शरीरात कोणत्याही प्रकारचे दुखणे वात दोष आणि शरीरातील असंतुलनामुळे होते. यामुळे स्नायूंच्या ऊतींमध्ये कडकपणा येऊ शकतो, पुढे आयुर्वेदातील स्त्रोतावरोधा नावाच्या वाहिन्या अवरोधित होतात, स्ट्रोटावरोध निर्वात चिकित्साद्वारे बाहेर पडतात आणि वेदना सोडणाऱ्या भागाला त्वरित शुद्ध रक्तपुरवठा वाढवते.
